MẸ LÀ ĐẤT NƯỚC

MẸ LÀ ĐẤT NƯỚC
            (Vạn Lộc)

    Quê hương bắt đầu từ đất mẹ
    Đời tảo tần sớm nắng, chiều sương
    Đến dòng sông cũng kêu sông cái
    Và cái quan là những con đường.

    Ơi đất nước, rộng dài đất nước
    Mẹ cỏi còm gánh núi, gánh sông
    Phận đàn bà thân sú, vẹt, đước
    Đẻ phù sa thành ruộng, thành đồng.

    Ơi mẹ ơi, dáng hoa, dáng liễu
    Ngàn năm ca dao cánh vạc, cánh cò
    Bước chân choãi, bám sâu vào đất
    Vai áo mẹ sờn cho con ấm no.

    Tám tháng Ba ta nghĩ về mẹ
    Về chị em, thân gái dặm trường
    Chẳng đoá hồng nào nói hết được
    Những ân tình và những yêu thương.

Nhà thơ Vạn Lộc

Lời bình:

    " Công cha như núi Thái Sơn
    Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra
    Một lòng thờ mẹ kính cha
    Cho trong chữ hiếu mới là đạo con"

    
    Câu ca dao không biết có từ thuở nào, chỉ biết rằng nó rất quen thuộc và in sâu trong tâm hồn tôi từ thuở ấu thơ đến bây giờ, mỗi lần nhắc đến hình ảnh người mẹ là cả một nỗi niềm, sự nhớ thương và lòng biết ơn đến công sinh thành và dưỡng dục. Một tình cảm thiêng liêng và sâu sắc trong mỗi chúng ta, đặc biệt trong những ngày về mẹ như: Ngày của mẹ, ngày Quốc tế phụ nữ 8/3, ngày thành lập Hội liên hiệp phụ nữ Việt Nam 20/10 thì cảm xúc thương nhớ, hình ảnh người mẹ lại hiện về trong tâm thức của mỗi chúng ta. Trong dịp  ngày Quốc tế phụ nữ (8 /3/ 2023) vừa qua tôi đọc trên trang Facebook của nhà thơ Vạn Lộc bắt gặp một bài thơ rất hay về mẹ "Mẹ là đất nước" đã chạm đến trái tim tôi, thôi thúc tôi viết lời bình cho thi phẩm.

" Mẹ là đất nước" tựa đề bài thơ cho ta thấy hình ảnh mẹ được khắc họa trong hình tượng của đất nước, Tình mẹ được ví như phù sa của đất, khoáng chất của nước không bao giờ cạn. Cuộc đời của mỗi con người thật may mắn khi trong hành trình cuộc đời luôn có mẹ theo cùng đến lúc khôn lớn, trưởng thành. Nói đến hình ảnh "mẹ là đất nước" nhà thơ Trần Đăng Khoa cũng đã viết:

"Vì con mẹ khổ đủ điều/

Quanh đôi mắt mẹ đã nhiều nếp nhăn/

Con mong mẹ khỏe dần dần/

Ngày ăn ngon miệng, đêm nằm ngủ say/

Rồi ra đọc sách cấy cày/

Mẹ là đất nước, tháng ngày của con…" ( Mẹ ốm).

    
    Nhà thơ Vạn Lộc mở đầu bài thơ

"Quê hương bắt đầu từ đất mẹ/

Đời tảo tần sớm nắng, chiều sương".

Thật vậy quê hương là nơi "chôn nhau cắt rốn",con người từ khi cất tiếng chào đời quê hương chính là hơi ấm, là vòng tay che chở của mẹ, là bầu sữa nóng ngọt ngào nuôi chúng ta lớn dần lên theo năm tháng. Mẹ đã hy sinh cả cuộc đời mình vì con cái, đã chịu bao nhiêu vất vả trong cuộc sống để lo cho con từng miếng ăn, manh áo, người mẹ nào cũng không muốn con của mình phải đói rách, phải thua thiệt với bạn bè. Hình ảnh “Vai mẹ gầy gánh gạo nuôi con” của người mẹ trong bài thơ "Đất nước" của Tạ Hữu Yên đã khắc họa lên cuộc đời tần tảo của người mẹ. Khi nói đến công lao khó nhọc của cha mẹ nuôi dưỡng con cái người xưa đúc kết thành " chín chữ cù lao" đó là: Sinh ( đẻ) - Cúc (nâng đỡ) - Phủ(vuốt ve) - Súc(nuôi nấng) - Trưởng(nuôi cho lớn) - Dục(dạy dỗ) - Cố(trông nom) - Phục(gần gũi) - Phúc( che chở). Trong "Truyện Kiều" Nguyễn Du cũng đã nhắc: "Nhớ ơn chín chữ cù lao/Một ngày một ngã bóng dâu tà tà" ( Truyện Kiều câu: 1253-1254).

     
    Nhà thơ Vạn Lộc còn ví von mẹ như "dòng sông cái" như "con đường cái quan" trong hai câu thơ tiếp theo:

"Đến dòng sông cũng kêu sông cái/

Và cái quan là những con đường."

. Nhà thơ đã dùng biện pháp tu từ để so sánh tình mẹ nó bao la, rộng lớn hiền hòa bình dị và sâu nặng như một dòng sông cái đã mang nặng phù sa để bồi đắp cho những cánh đồng tươi tốt. Tình mẹ được trải dài trong cuộc đời con từ khi sinh ra cho đến cuối cuộc đời như con đường quốc lộ trài dài đất nước từ Mũi Cà Mau cho đến địa đầu Móng Cái.

Đất nước Việt Nam là một dãi đất hình chữ S nằm bên cạnh Biển Đông nơi quy tụ giao hòa của 4 mùa với địa hình có núi, có sông, có biển, có rừng với đa dạng sinh học. Hình dáng đất nước được thể hiện qua khổ thơ thứ ba trong "Mẹ là đất nước" đã mô tả được đặc trưng về đặc điểm địa lý của đất nước ta:

"Ơi đất nước, rộng dài đất nước/

Mẹ cỏi còm gánh núi, gánh sông/

Phận đàn bà thân sú, vẹt, đước/

Đẻ phù sa thành ruộng, thành đồng."

. Bên cạnh những hình ảnh về đất nước về người mẹ nhà thơ còn đề cập đến đức tính và phẩm chất tốt đẹp của người phụ nữ Việt nam. Ngoài tứ đức " công- dung- ngôn- hạnh" người phụ nữ Việt Nam còn hai vai gánh vác non sông như Mẹ Suốt:

"Một tay lái chiếc đò ngang/

Bến sông Nhật Lệ, quan sang đêm ngày/

Sợ chi sóng gió tàu bay/

Tây kia mình đã thắng,Mỹ này ta chẳng thua!"  

hay hình ảnh Bà má Hậu Giang:

“Thân tao chết dạ chẳng sờn”/

Thương ôi lời má lưỡi gươm cắt rồi/

Một dòng máu đỏ lên trời/

Má ơi con đã nghe lời má kêu/

Nước non muôn quý ngàn yêu/

Còn in bóng má sớm chiều Hậu Giang”.

Đề cập "về phận đàn bà" Vạn Lộc ví von rất hay như "thân sú,vẹt,đước" một loài cây tuy mảnh khảnh sống ở vùng nước mặn nơi đầu sóng ngọn gió nhưng rất kiên cường, dẻo dai hằng năm gánh chịu không biết bao nhiêu cơn bão táp mưa sa,vẫn đứng vững để che chắn những cơn sóng giữ, những triều cường mặn ngập để giữ được cuộc sống bình yên và mang phù sa bồi đắp cho những cánh đồng xanh ngát. 

    Những đức tính cần mẫn, lam lũ, chịu khó,hiền lành và chất phát của người phụ nữ Việt nam được nhà thơ miêu tả bằng biểu tượng cánh vạc, cánh cò gần gũi trong cao dao Việt Nam, một hình ảnh rất quen thuộc của người dân thôn quê:

"Ơi mẹ ơi, dáng hoa, dáng liễu/

Ngàn năm ca dao cánh vạc, cánh cò/

Bước chân choãi, bám sâu vào đất/

Vai áo mẹ sờn cho con ấm no."

Một hình ảnh người mẹ quanh năm vất vả, không ngại mưa nắng để lo cho con cuộc sống ấm no hạnh phúc giống như hình ảnh của người mẹ trong "Bên kia sông Đuống" của Hoàng Cầm:

“Mẹ già nua còm cõi gánh hàng rong/

Bước cao thấp trên bờ đê hun hút/

Có con cò trắng bay vùn vụt/

Lướt ngang dòng sông Đuống về đâu/

Mẹ ta lòng đói dạ sầu/

Đường trơn mưa lạnh mái đầu bạc phơ".

    
    Ngày mùng tám tháng ba, khi nghĩ về mẹ không có ngôn từ nào diễn tả hết những những công lao như trời biển đã dành cho ta, nghĩ về giới chị em thân gái dặm trường đã chịu nhiều thiệt thòi cho cánh mày râu, không có những báo đáp nào cho xứng đáng với những ân tình và những yêu thương của họ dành cho chúng ta

"Tám tháng Ba ta nghĩ về mẹ/

Về chị em, thân gái dặm trường/

Chẳng đoá hồng nào nói hết được/

Những ân tình và những yêu thương".

" MẸ LÀ ĐẤT NƯỚC" là bài thơ thất ngôn của nhà thơ Vạn Lộc chỉ gói gọn 4 khổ, 16 câu nhưng đã khái quát được hình ảnh cao đẹp nhưng cũng rất gần gũi, bình dị của người mẹ Việt nam, hình ảnh người mẹ trong bài thơ gắn liền với hình ảnh quê hương, đất nước và con người Việt nam. Bện cạnh đó ý nghĩa bài thơ cũng đã toát lên giá trị vẻ đẹp đích thực của người phụ nữ Việt Nam như trong thư của Bác Hồ gửi cho phụ nữ Việt nam vào ngày 8.3.1952: "Non sông gấm vóc Việt Nam do phụ nữ ta, trẻ cũng như già, ra sức dệt thêu mà thêm tốt đẹp, rực rỡ".

Đà Nẵng 10/3/2023.

Tác giả: Trần Thắng Đông (Ánh Trần)

*Cám ơn 2 TG đã gởi bài về Blogquangnam