.jpg)
"Trái bòn bon trong tròn ngoài méo
Trái sầu đâu trong héo ngoài tươi
Em thương anh ít nói ít cười
Ôm duyên ngồi đợi chín mười con trăng"
Tiên Phước, Quảng Nam không chỉ có sông Tiên ngược dòng uốn lượn, những phiến đá cổ kính, rêu phong. Tiên Phước còn có những vườn bòn bon sai trĩu cành, vàng ươm óng ánh dưới nắng lấp lánh mỗi độ tháng 10 về.
Bòn bon Tiên Phước ra hoa vào khoảng tháng 4 âm lịch. Đến tháng 7 thì bắt đầu kết trái. Tháng 9, 10 là thời điểm trái sai trĩu cành, bắt đầu có thể thu hoạch.
Bòn bon Tiên Phước
Trái bòn bon Tiên Phước nhỏ hơn bòn bon Thái, nhưng múi mọng nước và thơm hơn. Bòn bon Tiên Phước có vỏ dẻo, dễ bị thâm tím nên cả quá trình thu hoạch người dân phải nhẹ tay và nâng niu rất cẩn thận.
Tương truyền, có một năm Nguyễn Ánh theo Chúa Nguyễn Phúc Thuần do bị quân Tây Sơn đuổi đánh mà phải chạy trốn vào rừng sâu. Nhiều ngày ẩn nấp khiến lương thực cạn kiệt, cả đoàn người lâm vào đói, khát, phải hái trái rừng cầm chừng cho qua bữa. Lúc đó, đoàn người mới phát hiện ra trái bòn bon, một loại trái rừng có vị chua chua, ngọt ngọt nhưng ăn vào lại không xót dạ, vừa giải khát lại đẩy lùi cơn đói.
Sau khi lên ngôi, vua Gia Long – Nguyễn Ánh đặt tên cho loại trái này là “Nam trân”, nghĩa là thức ăn quý phương Nam. “Nam trân” sau này dùng để tiến vua mỗi khi vào vụ mùa.
Triều vua Minh Mạng quy định mỗi mùa bòn bon phải tiến cống 6 giỏ bòn bon, thậm chí còn đề ra chức "Quản Nam trân" để canh giữ vườn cây khi vụ mùa đến.
Những năm chiến tranh, bộ đội đóng quân ở vùng rừng núi Quảng Nam cũng thường ăn bòn bon thay cơm.
Ở Tiên Phước, mỗi nhà dân đều có vài cây bòn bòn lâu năm. Nhà có đất nhiều thì trồng bòn bon thành cả một vườn. Do đặc trưng loại quả này, vị chua chua ngọt ngọt rất ngon, ăn lúc đói không xót dạ nên rất được ưa thích. Lâu dần, đây trở thành loại trái cây đặc sản của vùng này.
Mùa thu hoạch đến, cả huyện Tiên Phước có khi thu hoặc đến vài trăm tấn bòn bon. Giá bán tại vườn từ 25.000 – 30.000/kg. Giá để thương lái bán cho người dân là 35.000 – 40.000/kg. Một vụ mùa như vậy có thể kiếm được mức thu nhập đủ chăm lo cho cả gia đình cả năm, nên người dân trồng cây bòn bon rất nhiều.
Cứ đến tầm này, đi ngoài đường rất dễ bắt gặp các xe đẩy bán bòn bon. Bòn bon mới hái xuống lúc nào cũng ngon hơn hẳn. Từng chùm quả bòn bon kích thước đều nhau còn được dùng để cúng ngày rằm.
Bòn bon được bán với giá thành cao, mang lại giá trị kinh tế lớn
Người dân Tiên Phước cho biết, cây bòn bon trồng từ 10 năm trở lên là có thể cho quả rất ngon. Trồng bòn bon lại rất tiện, không tốn quá nhiều công chăm sóc. Cây có thể sinh trưởng tự nhiên và tươi tốt giữa miền đất “mưa nắng dãi dầu”.
Quả bòn bon tròn tròn, nhỏ xinh tựa như trái dâu đất, to hơn ngón chân cái một chút. Khi chín vỏ có màu vàng nhạt, lấp lánh dưới ánh nắng rất đẹp mắt. Một trái thường có 4, 5 tép, mọng nước màu trắng đục. Mỗi tép sẽ có một hạt. Khi ăn có thể nuốt luôn hạt vì không tách hạt riêng ra được. Trái bòn bon thường mọc thành chùm. Người dân khi thu hoạch luôn cố gắng giữ nguyên cả chùm, vì chùm bòn bon đẹp sẽ bán được giá cao hơn.
Trái bòn bon Tiên Phước căng mọng nước
Trước đây, chỉ có Tiên Châu – Tiên Phước trồng nhiều bòn bon. Nhưng nay, nhận thấy được giá trị kinh tế từ loại quả này, người dân đã nhân giống rộng rãi ra các xã khác của Tiên Phước. Bòn bon Tiên Phước ngon ngọt dễ ăn, du khách có kén chọn đến mấy cũng sẽ bị chinh phục bởi loại quả này.
Nếu có dịp du lịch Quảng Nam, nhớ thưởng thức và mua vài kilogram bòn bon Tiên Phước về làm quà nhé.
