.jpg)
Mảnh vườn thân quen
QUẾ MINH KÝ ỨC MỘT VÙNG QUÊ
Từ khi sinh ra, lớn lên, đi học và đi làm, hầu như tôi không còn thời gian rỗi để nhớ về ngày xưa nữa. Cuộc sống xô bồ nhộn nhịp nơi phố phường thật sự quá khắc nghiệt. Trải qua những chuỗi ngày dai dẳng chống chọi với đại dịch hơn hai niên dài và có lẽ bây giờ mới thực sự bình an đôi chút và cuộc sống đã hồi sinh, mọi cái quay lại như trước, sau cú sốc tinh thần bất ổn đến giờ mới lấy lại chút tự tin của bản thân thì tôi lại hồi tưởng về ký ức của tuổi thơ đầy ắp kỷ niệm. Và có một điều làm tôi nhớ nhất là đây.
Nhà ngoại 2002
Dòng thời gian trôi qua nhanh, nay tôi mới tranh thủ chút thời gian để về quê ngoại, thăm ngôi nhà mà cách đây hồi còn bé tí tôi đã về đây sau mỗi ba tháng nghỉ hè. Do ông mất sớm từ trước ngày giải phóng đất nước vào năm 1972, tôi về ở với bà mà ấm tình bà cháu. Nhớ lại ngày đó, tầm mười hai tuổi, sáng nào bà cũng dậy lúc canh tư gà gáy lo đặt nồi cơm, ra vườn hái rau và nấu thức ăn sáng, mặt trời lên là ngoại kêu cháu ơi dậy ăn mai !
Bếp của Ngoại
Gian nhà bếp ngoại vẫn còn đây
Mười hai năm ấy, thiết tha đầy
Nấm mồ xanh cỏ, bà xa vắng?
Cháu về nước mắt nghẹn ngào cay.
Cho Nghé ăn cỏ
Đến nửa buổi, bà dắt bò ra ruộng đồng đóng cọc cho nó đứng đó, tranh thủ cuốc cái đám sắn, trồng rau lang. Tôi đi theo quấn bên chân bà chứ ngoại nói cháu không biết làm đâu, bà quen việc rồi, nhìn mồ hôi lấm tấm trên bộ đồ vải nâu bạc màu bao năm qua bà vẫn còn giữ nó. Trông bà rất giản dị, mộc mạc, nhưng rất thương con cháu, cái gì cũng tự làm một mình cặm cụi suốt ngày.
Chú bò tìm bạn
Vậy mà hơn thập niên (12 năm) rồi tôi không thể nào nghe lại cái giọng nói quen thuộc của bà tôi nữa, nhìn ngôi nhà ấy, gian bếp ấy không khỏi xót xa, cứ ngỡ bà vẫn còn sống và đang nấu bếp. Hôm nay về ngồi một mình mà nhớ lại năm xưa xa lắc xa lơ, tâm trạng càng nặng trĩu, tự nhiên tôi cảm thấy nuối tiếc và ngập tràn nỗi nhớ da diếc, cứ gọi bà trong vô vọng. Giờ nấm mồ đã lên xanh cỏ, biết ngoại ở nơi đâu, phương trời xa xứ lạ, bên kia thế giới, cầu mong bà yên nghỉ nơi chín suối.
Cây cỏ voi
Nghe tên rất lạ, Cỏ Voi, là loài cây thảo, cao, dài như cây mía, là thức ăn chính của trâu- bò. Quanh khu vườn ngoại trồng đám cỏ um tùm sum xuê. Một màu xanh bao phủ nhìn mát rười rượi. Thiên nhiên với cỏ cây rất gần gũi, làm bạn của mấy anh ấy mà hay.
Ụ rơm to
Con đường rẽ vào nhà là Ụ rơm to cao đó, cứ mỗi mùa thu hoạch lúa xong thì cậu mợ chất cây rơm này. Để dành rút hàng ngày cho trâu bò ăn và lót chuồng cho bọn chúng nằm ngơi nghỉ và nhai lại.
Nhà của chàng Bê và nàng Nghé
Vật nuôi giống như người vậy, cũng có nhà để ở, sau khi ra đồng, vi vu quanh vườn tược, ăn cây cỏ rơm rạ, uống nước giếng rồi về chuồng nằm nghỉ, cũng thú vị không kém. Nhìn bọn chúng lại nhớ ngoại chăm rất kỹ lúc trước.
Cây Nhãn
Nơi khá quen để bà đóng cọc cột chúng vào, tự nó nằm chơi hoặc đứng yên ở đó, không nói cũng chẳng rằng, giống loài ngày xưa bị cắt tiếng, chỉ nghe, nhìn và tự hiểu, thế mới lạ chứ!
Dáng nhỏ, thân cây cao, chịu được nắng mưa và tiết trời hanh khô trên mảnh dất cằn cỗi, quanh năm vẫn sừng sững đứng đấy, giống Keo lá tràm này quả thật thọ lâu.
Con đường rẽ hai bên về nhà ngoại bao phủ toàn cây này, rợp bóng mát lúc ban trưa.Hễ có cơn gió thoảng qua là rừng rậm rạp chao nghiêng cành lá, núp dưới bóng râm của nó cho đỡ nắng nếu lỡ ra đây rồi.
Bao nhiêu năm qua, bụi tre già vẫn còn y chỗ đó, hết lớp này ra, lớp tre non mọc tiếp, cứ già đi lại đón về, chẻ tre, đan giỏ, đan thúng mũng nong nia.... cứ mỗi lần về nhìn ra bên cạnh hông trái là ụ rơm đã rút lở dở và tre xanh, một góc nhớ miên man ùa về.
Ớt sim rừng
Ớt Sim rừng tự mọc bên phải góc nhà, rất nhiều cây với trái mi ni, cắn một miếng là cay xé lưỡi. Mỗi lần ăn mỳ quảng hay kho cá là chạy ra hái, khỏi phải đi chợ mua.
Nhà nào cũng có cây này, hầu như rất dễ trồng, đặc biệt cắt lá vào lót và hấp nồi bánh đúc, bánh chưng, bánh tét, bánh rò, bánh ú....
Cây vú sữa trước nhà
Trước đây, nhà ngoại là một nhà gỗ, nhà cổ, nhưng do thời chiến nên ngôi nhà ấy đã toan hoang, sau ngày giải phóng, bà tôi về làm lại nhà đất, mái tranh che phủ, xung quanh trét đất, mát rượi, mãi đến năm 2002, sửa sang và xây lại ngôi nhà này nhưng vẫn giữ nguyên vẹn cái chuồng cu bên trong. Với các thanh gỗ cũ kỹ còn vẹn nguyên, chỉ xây bao bọc xi măng và gạch, vẫn nhà ba gian nhỏ, đơn sơ mà ấm áp.
Khuôn bông ngày trước hầu như nhà nào cũng có, một kiểu cổ khá quen với người dân bản địa nơi này.
Rườn, cột, ngói đỏ rứa mà mát lắm. Ai nghĩ nhà này trải qua 20 năm rồi đấy!
Sau bếp
Chum (lu) đựng lúa
Cái ảng đựng nước
Hình ảnh xưa còn đó, như tái hiện lại khoảng thời gian ngoại còn trên cõi đời này, thấy nó quen thuộc lắm đỗi. Các vật dụng gợi lại ký ức xa xăm để cháu tìm về quá khứ, tháng ngày quây quần bên căn nhà nhỏ có bà và cháu thật quý giá biết bao.
Thăm hết vườn và nhà, và bây chừ là vào bếp thôi, các Mợ, Dì đang nấu món gì mà thơm thế nhỉ? vội vào và chụm lại bếp củi năm xưa, cữ ngõ ngoại đang nấu chứ!
Nắng và nóng 37 độ C, mà nhờ bếp này đã nấu được rất nhiều món ngon. Cây rừng chặt về đem phơi khô làm củi và tha hồ nấu, than đỏ rất sướng, đượm, ngồi vô là muốn nướng bánh trang ngay thôi ấy!
Bánh tráng mè đen, đi mô cũng nhớ cái bánh truyền thống này, rất giòn, mặn mặn vì có tiêu, ớt,tỏi, nhai không đã thấy ngon và thơm dậy mùi rồi.
Về ngoại mới có "chiếc Nem", khác với Bình Định, Huế, hay các vùng miền khác là nem chua có màu hồng. Ở Quế Minh, Quế Sơn nem này được làm từ thịt sống, ướp gia vị và lá đinh lăng, gói trong lá chuối, nướng lên thơm phứt.
Hợp với các đám giỗ, chạp, ngày tết cổ truyền, phong tục nơi đây nhà nào cũng làm chiếc nem này để nướng, trong gian bếp nhỏ ai cũng treo cả chùm trên giàn bếp, nhìn mà muốn nướng ăn ngay thôi.
Khai vị luôn là gỏi trộn ngũ sắc gồm rau càng cua, cà rốt bào sợi, hành tây, xoài bào sợi, với "chả bò Cô Thanh" thơm phức" kèm chén mắm chua ngọt rưới lên, xúc bánh tráng ngon đúng điệu. Ram cuốn tôm dạng bánh rế giòn rụm, kích thích vị giác rồi.
Gà ta thả vườn, chân thon mảnh khảnh, giống gà này rất ngon, nó chuyên ăn gạo, lúa, rau cỏ. Chạy quanh khuôn viên trong khu đất rộng cũng đủ kiếm ăn rồi. Thịt ngon, thơm, không cứng, không dai, rất mềm, từng thớ thịt . Gà hấp hành chấm muối tiêu chanh là hét sẩy.
Chặt ra từng miếng nhìn thấy hấp dẫn làm sao! về quê chỉ thích gà nhà, chứ ở thành phố ăn toàn gà nuôi bột, thịt không ngon, mỡ da lại nhiều hơn, nhanh ớn.
Heo cuốn lá mơ chấm mắm, cũng thú vị không kém, món quê hương thật giản đơn, không mấy cầu kỳ mang đậm nét chân quê. Rất đơn giản và dễ nấu với heo nhà tự nuôi bằng rau lang. Hầu như ở quê thì nhà nào cũng nuôi heo cả, nên tới ngày giỗ, chạp, hay tết đến đều mổ heo để làm đám sẵn có.
Tôm rang me chấm sốt tương ớt Mayonejlisa cũng khá lôi cuốn, chế biến không khó nếu để ý tí xíu là rất nhanh. Trên núi vẫn có đủ nguyên liệu như đồng bằng ấy nhỉ!
Bánh xèo cuốn cải và xoài chấm mắm ớt. Hồi còn sống bà tôi thích đổ bánh mỗi khi trời sắp mưa. Chạy ra vườn hái nhúm lá hẹ trên luống đất cát ngoại trồng vào rửa và cắt khúc, tả vô thau bột bà tự xay bằng cối đá. Không nhất thiết phải có nhân tôm, thịt, nấm rơm, đúc không với dầu phộng cũng qua bữa ấy mà lại ngon.
Xáo bò chan với bún hoặc bún xương bò, gân bò, huyết, là món chính. Có lẽ càng đơn giản càng dễ nấu và những món quen hàng ngày hôm nay kỵ cơm bà cũng là món mà bà hay nấu cho con cháu ăn. Sao nó quá thân thuộc, tưởng rằng bà vẫn bên cạnh cháu con.
Không thể thiếu món bánh đúc, lần nào về ngoại cũng dậy sớm tự tay đổ bánh, cái nồi tráng mì lá to để nấu tất cả các loại bánh gói bằng lá chuối như bánh rò, tét,chưng, ú,... nồi đồng vẫn còn cất giữ lưu lại kỷ niệm những ngày tháng có ngoại.
Bánh chưng xanh
Các mợ, Dì tự tay chế biến các món đậm đà vị hương quê mình Quế Sơn. Vốn dĩ bình dị, mộc mạc, chất phát, đơn sơ trong công việc và cuộc sống thường nhất ngay cả cách nấu ăn cũng vậy.
Mâm cổ không quá cầu kỳ nhưng đủ đầy các món. Mười hai năm bà khuất bóng, hôm nay con về gặp toàn những người bà con thân thuộc, cùng ngồi nhắc lại những câu chuyện về hồi ức khi bà còn trên cõi đời này.
Bâng khuâng nhớ ngoại, nhất là đêm về ngủ chiếc giường tre với bà mà vui. Thói quen nghe hát bội, cải lương, hát chèo, hát tuồng trên cái đài Radio mà bà ôm khi thiu giấc trên chiếc võng, tay cầm cái quạt phẩy phẩy muỗi ruồi nó bay giữa ngày Hè nắng nóng. Lá chè là nguyên liệu nấu nước uống không thể thiếu của bà.
Trên con đường nhỏ đất đỏ rẽ vào nhà ngoại và lối đi về vẫn mãi ở trong tâm trí cháu con. Lúc hai tuổi cháu đã ở với ngoại khi má sinh thằng út nhỏ, kỷ niệm bên bà biết bao mùa nắng, mưa như thế. Từ nhỏ đến lớn và mỗi dịp nghỉ hè là về ở trọn ba tháng luôn. Để bà đỡ quạnh hiu vắng vẻ khi các cậu dì đi làm.
Thích lắm màu xanh của vườn Keo lá tràm
Ra thăm khu vườn rất rộng
Xanh um cây cối tứ bề
Đi quanh mảnh đất mênh mông
Chợt thấy chạnh lòng đến thế!
Ngoại ơi! sao đi vội vã?
Cháu về không thấy dáng xưa
Cảnh quê vẫn còn tất cả
Bà thì xanh cỏ, nắng, mưa!
Dáng nhỏ chút xíu, Má về quê ngoại
Ụ Rơm to nhiều năm bà gắn bó
Lâu lắm mới trở về, nay khác xưa nhiều quá đỗi, cổng làng văn hóa tổ 11 thật khang trang. Nhìn một buổi mới ra vì hầu như nhà nào cũng xây dựng mới lại. Thời gian trôi nhanh thật đó.
Tạm biệt quê Ngoại Quế Minh, Thôn Đại Lộc, Tổ 11, giây phút chạnh lòng khi trở lại quê nội, một ngày về núi Quế với những khoảnh khắc nhỏ bên Cậu, Mợ, Dì, Dượng và các em cùng các cháu thật ấm áp tình thân. Có dịp như thế này mới gặp đông đủ bà con ngay tại mảnh đất đượm thắm tình người trên quê ngoại thân thương.
# NHÀNH CỎ NON
30/06/2022
